sluizen

sluizen

zaterdag 4 maart 2017

Het beste wat het schaakspel is overkomen: 
de koningin

Dennis Kahn– 16:01, 25 februari 2017


Schaken is een bordspel dat de oorlog tussen twee strijdmachten verzinnebeeldt met als doel de gevangenneming van de vijandige koning. 

Maar hoe is het toch gekomen dat uitgerekend een dame, de koningin, het meest dominante stuk is in het spel, terwijl in het echte leven vrouwen vaak een ondergeschikte positie innemen?
Het schaakspel, door de Arabieren rond de tiende eeuw naar Europa gebracht, had oorspronkelijk helemaal geen koningin. Op haar plaats stond een raadsheer van de koning: de fers of firsan (Arabisch voor raadsheer), het zwakste stuk op het bord. Het stond naast de koning en mocht één luttel veldje schuin bewegen.

Deze ontwikkeling liep, al of niet toevallig, parallel met de opkomst van vrouwelijke monarchen in Europa.
Het spel onderging tijdens de late Middeleeuwen een serie innovaties waarbij de fers het veld ruimde voor de koningin. In de 15de en 16de eeuw kreeg zij haar definitieve vrijheid om onbeperkt recht en schuin over het hele bord te bewegen. Deze ontwikkeling liep, al of niet toevallig, parallel met de opkomst van vrouwelijke monarchen in Europa. Denk aan Isabella I van Castilië, en Catharina van Aragon, Maria I en Elizabeth I in Engeland. Vrouwen werden de baas, op meerdere fronten.
De toegenomen bewegingsvrijheid van de koningin, die het schaakspel veel meer vaart gaf, was ook terug te zien in de taal. Zo was de Italiaanse naam van het veranderde spel scacchi de la donna: schaak van de koningin. En die koningin had weer een veelzeggende bijnaam: la donna a la rabiosa (de razende, dolle, furieuze koningin). Blijkbaar vonden de Italiaanse macho’s het maar moeilijk te begrijpen dat een dame de macht had op het bord.
Zoals Tim Krabbé jaren geleden schreef, is de koningin het beste wat het schaakspel ooit is overkomen. Door haar fleurde het aanvankelijk trage en saaie spel op. Anders gezegd: zonder de koningin zou het schaken nooit de koning der spelen zijn geworden.