sluizen
De rol van de toeschouwer: afstand bewaren
Columns , Psychologie 19 augustus 2022 21:08 René Pijlman
Het is
in beider belang dat de toeschouwer
voldoende afstand bewaart ten opzichte van de schakers.
Daar kan geen twijfel over zijn.
Als de
toeschouwer zich het leed en de problemen van de schakers te veel aantrekt,
wordt haar rol erg zwaar. Zij neemt de dingen die zij waarneemt als het ware
mee naar huis, waardoor zij zich niet goed meer kan ontspannen. De kunst is om
warme belangstelling voor de partij op te brengen, maar daarbij grenzen in acht te nemen en
een zekere distantie te betrachten. Maak geen oogcontact
met de schaker. Laat je niet verleiden door de wanhopig smekende blik, waarmee
hij vraagt om aandacht of adviezen. Professioneel hulpverleners zullen dit
beamen.
De nabijheid
van een toeschouwer heeft onmiskenbaar invloed op de schaker. De belangstelling drukt als
een loden last op zijn schouders. Plots wordt van hem een verrassende manoeuvre
verwacht, een geniale zet of een indrukwekkende slotcombinatie die aan alle
twijfel een einde maakt.
Bobby Fischer had in
zijn partij tegen Ulf Andersson in 1970 onder het toeziend oog van een te
nabije toeschouwer geen 13 Kh1 durven spelen, omdat zijn plan geenszins voor de
hand lag. De zet zou de indruk kunnen wekken dat hij onzeker is, zijn beurt
liever overslaat en besluiteloos zijn koning verplaatst. Hij kan en mag er niet
op vertrouwen dat de toeschouwer blijft kijken naar het geniale vervolg 14 Tg1,
16 g4!, 17 Tg3, 18 Tag1 enzovoorts.
Langdurige
aandacht voor één bepaalde partij kan de schakers aldaar volledig uit
het lood slaan. Zij realiseren zich dat de toeschouwer de stellingsproblemen
langzaam maar zeker begint te begrijpen. Schaamte of trots voor de
gebeurtenissen op het bord bekruipt hen. Ze worden onzeker en feilbaar.
Verdeel de aandacht daarom evenredig over de verschillende partijen in de
speelzaal en verblijf slechts kort in de aandachtsfeer van een schaker.
Vreselijk
is dat de schaker in intense belangstelling aanwijzingen meent
waar te nemen. Kijkt de toeschouwer nou vooral naar g6? Is daar een offer
mogelijk? Het knaagt, het offer werkt niet, maar hoe maakt hij dat de toeschouwer
duidelijk zonder de partij te verliezen? Voor de toeschouwer die de schaker een
warm hart toedraagt is het daarom beter de blik te richten op verschillende
elementen van de stelling. Kijk niet in het bijzonder naar de vijandelijke
koning, maar volg
met de ogen de open lijnen en lange diagonalen in alle richtingen.
Maar overdrijf het niet. Een geheel geblokkeerde pionnenketen behoeft geen
nadrukkelijke aandacht langs zijn diagonaal.
Tijdsdruk wordt
onder invloed van de toeschouwer in wiens gezelschap de schaker vertoeft,
welhaast ondraaglijk. Hij heeft honger, wil naar het restaurant. We hebben maar
een uurtje voor de lunch. Hoe maak ik het snel af? De toeschouwer die zich
de geïnduceerde prestatiedruk realiseert,
zou van de weeromstuit geruststellende signalen willen afgeven. We hebben alle
tijd, maak je niet druk. Maar dat brengt de schaker uit balans. De klok tikt
immers door en latente tijdsdruk doet zich immer gelden.
Fysieke
nabijheid wordt gehoord, gevoeld, geroken. Deze zintuigen van de schaker,
die bij het spel geen rol van betekenis spelen, reageren geprikkeld en
overactief op elke afleiding die zich aandient. Een met mate aangebrachte
aftershave of milde parfum kan aanvaardbaar zijn, mits de toeschouwer zich
benedenwinds opstelt. Het aanraken
van de schaker is echter uit den boze! Dat kan niet genoeg
worden benadrukt.
Bij geluiden
of geuren die onbedoeld aan het lichaam ontsnappen, is het zaak
subiet fysieke afstand tot het bord te
nemen. Maar doe dit rustig en beheerst, om geen onnodige aandacht van de
schakers en overige aanwezigen te trekken. Het is niet nodig aan te nemen dat
de schaker e.e.a. heeft waargenomen en een verontschuldigende blik te werpen.
De schaker zal uit beleefdheid in diepe concentratie blijven en het ongelukje
schijnbaar onopgemerkt laten passeren.
Roken is
doorgaans in de speelzaal niet toegestaan. Alcohol drinken wel, maar dat wil
niet zeggen dat dit een goed idee is. De schaker moet onbeneveld denken en
onthoudt zich derhalve van alcohol. De hele partij zit hij zich te verkneukelen
om het eerste biertje na afloop. Het levert hem de ijzeren wil de partij snel
te beslissen met een vlotte aanval en overtuigende slotcombinatie. In die
omstandigheid van hevig
verlangen vraagt de versnapering in de hand van de
toeschouwer te veel van de zelfbeheersing van de schaker.
Het
verorberen van een zachte snack kan in de speelzaal worden
gedoogd. Volstrekt ontoelaatbaar zijn echter consumpties met welriekende
ingrediënten, zoals pindakaas of satésaus. Deze zouden binnen 500 meter van een
schaakevenement niet verkrijgbaar moeten zijn. De
organisatie heeft hierin een belangrijke verantwoordelijkheid. De grofste
schending van de optimale speelomstandigheden is het in de mond vermalen van
droge chips, die tevoorschijn wordt gehaald uit een luidruchtig krakende
plastic zak. Een hele zaal schakers kan ermee tot wanhoop worden gedreven.
Sterke
schakers dienen zich bewust te zijn van een extra verantwoordelijkheid
wanneer zij zich manifesteren als toeschouwer. Hun belangstelling voor een
partij van een mindere schaker kan onvermoede gevolgen hebben. De schaker kan
zich vereerd voelen, maar ook veroordeeld of geridiculiseerd. Dat gevaar dreigt
met name bij onbedoeld proesten of
plotselinge lachstuipen.
Het is beter afstandelijk door de speelzaal te schrijden en slechts terloops een
neutrale blik op de stellingen van de mindere goden te werpen. Juist door een
zekere afstand te bewaren krijgen ze vertrouwen in hun zelfredzaamheid.
Het is
de toeschouwer ten strengste verboden tekenen of signalen aan de schaker
te geven, van welke aard dan ook. Dat wil zeggen, het is de schaker verboden er
kennis van te nemen of zich erdoor te laten adviseren. De toeschouwer dient
zich te beperken tot een strikt
observerende aanwezigheid. Knipogen, de duim opsteken,
klakken met de tong, doe het niet!
Een
bijzondere categorie toeschouwers is de ouder of coach van een jong
talent. Zo herinner ik mij als de dag van gisteren mijn kansloze nederlaag
tegen een 12-jarige jongen in het open Limburgs Kampioenschap van 2008 te
Maastricht. Hij had mij positioneel én tactisch volkomen overspeeld en ik hing
vernederd in de touwen. Ik droom er nog regelmatig van. Vrijwel onmiddellijk na
mijn overgave verscheen een man aan het bord, die gedurende de hele partij
net-niet-hinderlijk om ons heen had gedrenteld. Ik begreep zijn belangstelling
voor onze partij niet, tot ik mij enkele frappante overeenkomsten gewaarwerd in
uiterlijke kenmerken van mijn tegenstander en de man in kwestie. Het was zijn
vader. Met enthousiaste armgebaren nodigde pa een coach en andere begeleiders
van de jeugdige schaker aan het bord. Er werd spontaan een eerbetoon voor de
opmerkelijke prestatie georganiseerd en kennelijk werd van mij verwacht dat ik
daaraan deel zou nemen. Ik kon wel huilen. Gelukkig was ik in
het gezelschap van enkele goede schaakvrienden die mij troostten en naar de bar
droegen.
Dit artikel is eerder gepubliceerd in de Caissa
Nieuws nr 442 van augustus 2017, het clubblad van Caissa
Amsterdam.
Schaaktalent Maksym op drift
In begin april nam Maksym’s moeder Svetlana contact op met ASV met de vraag of haar oudste zoon bij de jeugd kon komen schaken. Op de eerste speelavond bleek de jonge Oekraïener te sterk voor zijn Arnhemse leeftijdgenoten, en hij werd prompt bij de senioren ingedeeld. Daar won hij twee van zijn eerste vier partijen.
Maksym komt uit Oleksandriia, een middelgrote stad in centraal Oekraïne, gelegen ten zuiden van een langgerekt merengebied dat zich vanaf Kiev naar het zuidoosten uitstrekt. Hij kwam naar Nederland met moeder Svetlana, vader Volodymyr, een tante en drie broers: Andrey, Ivan en de nu vijf maanden oude baby Bogdan. De baby heeft vanwege gezondheidsproblemen een speciaal soort melkvoeding nodig. Maksym lijdt aan Diabetes Type 1 en moet dagelijks insuline gebruiken. Toen in Oleksandriia het luchtalarm vijf keer per dag afging besloten Volodymyr en Svetlana te vertrekken. De grootmoeders en andere familieleden bleven achter. “Kinderen kunnen daar geen normaal leven meer leiden,” zegt Svetlana. “Zeker niet als ze gezondheidsproblemen hebben.”
Ze kozen voor Nederland omdat een neef, die in Utrecht woont, een en ander voor hen regelde. “En we wilden naar de andere kant van Europa, bij de Noordzee, zo ver mogelijk van de oorlog vandaan,” zegt Svetlana. Als de oorlog voorbij is willen ze snel weer terug. “Ondertussen proberen we hier zo goed mogelijk te leven: we willen werken, de taal leren en de kinderen naar school sturen.” Die zitten op een speciale school voor Oekraïense kinderen in Arnhem.
Zaterdag 21 mei kon het Nederlandse publiek ook kennismaken met het gezin via het satirische TV-programma Even Tot Hier. Om te kunnen werken in Nederland heb je de juiste papieren en een bankrekening nodig. Bij Even Tot Hier waren die zaken snel geregeld en er kwam een sollicitatiegesprek voor vader Volodymyr, die elektrotechnisch ingenieur is – een beroepsgroep waarnaar de vraag groot is in Nederland, als die energietransitie eens op gang komt tenminste. Aan het eind van de uitzending stond het hele gezin te genieten van een portie oer-Hollandse poffertjes. De baan voor Volodymyr laat nog even op zich wachten – net als de energietransitie.
Redactie: de uitzending is hier terug te zien:
https://www.npostart.nl/even-tothier/21-05- 022/BV_101407996
Maksym houdt de moed erin en is goedlachs, maar hij vertelt weinig over de thuissituatie in Oekraïne. Bij het ASV-Voorjaarstoernooi op 14 mei deed hij mee in groep C. Toen hij hoorde hoe hoog de eerste prijs was in die groep, riep hij: “Woowww, vijftig euro? Dat kan ons gezin goed gebruiken! Of je kunt er wel drie keer van naar McDonalds!” Helaas werd hij vijfde. Zijn favoriete schaker is Bobby Fischer. In Oleksandriia werd Maksym getraind door kandidaat-meester Gennady Khodotov, die nog in die stad verblijft voor zover Maksym weet. Bij ASV werkt hij nu met Vadim van Kuijk, die zelf met zijn 17 jaar tot de nationale jeugdtop behoort. “Hier in Nederland zijn de toernooien goed georganiseerd,” zegt Maksym. “In Oekraïne zijn de jeugdspelers beter. Ik heb daar vijf of zes vrienden die even goed zijn als ik. Eén van hen zit nu in Turkije.”
Maksym is gewoon een jonge puber die probeert zijn weg te vinden in een schrijnende situatie. Dat hij relatief vrolijk overkomt, toont zijn veerkracht. Wat moet hij ook anders? Bovendien heeft hij zijn gezin veilig bij zich. En hij weet inmiddels dat een goede schaker in Nederland altijd zijn weg kan vinden.
(Bron: Schaakmagazine, juni 2022, no 3)
Carlsen verlengt wereldtitel schaken na bizarre "zelfmoordactie"
in slotmatch
Magnus Carlsen heeft voor de vierde keer met succes zijn
wereldtitel schaken verlengd. Uitdager Jan Nepomniasjtsji ging na verlies in de
langste match uit de WK-geschiedenis helemaal uit de bocht in het tweede deel
van de titelstrijd.
Het
leek er lange tijd op dat de titelstrijd tussen Magnus Carlsen en Jan
Nepomniasjtsji zou uitdraaien op een eindeloze en dus saaie reeks gelijkspelen,
zoals ook in de vorige WK-match. De supercomputers die beide schakers
gebruikten in hun maandenlange voorbereiding hadden niet voor verrassingen
kunnen zorgen in de openingen.
Maar
alles veranderde in de 6e partij, eentje voor de geschiedenisboeken. Niet
alleen omdat het met 136 zetten (elk) de langste wedstrijd uit de
WK-geschiedenis werd, maar ook door het knotsgekke verloop ervan.
Met slechts seconden op de klok namen Carlsen en Nepomniasjtsji de ene ongelukkige beslissing na de andere. In de "verlengingen" ging het gelijk op, maar slaagde de Noorse titelverdediger erin om in zijn typisch onverzettelijke stijl toch een overwinning uit de lege ketchupfles te knijpen.
Voor Nepomniasjtsji was dit het begin van het einde. Twee onbegrijpelijke blunders in partijen 8 en 9 verschrompelden zijn kansen op een wereldtitel tot bijna nul. Ook het afknippen van zijn onlosmakelijke "man bun" zorgde niet voor een ommekeer.
In
zijn laatste match met de witte stukken deed "Nepo" nog een
schuchtere poging om met een scherpe stelling alsnog een zege uit de brand te
slepen, maar toen de partij op een gelijkspel afstevende, wierp hij zich op
zijn eigen zwaard met een allerlaatste blunder, al dan niet een opzettelijke.
Een zelfmoordactie.
Carlsen nam er nog even zijn tijd voor, maar hij maakte er uiteindelijk toch korte metten mee, in wat een van de zwaarste afstraffingen uit de recente WK-geschiedenis is geworden. De overwinning levert Carlsen een pittige 1,2 miljoen dollar op, Nepomniasjtsji houdt toch nog 800.000 dollar over aan zijn avontuur (of was het een nachtmerrie?) in de woestijn.
Voor de partijen: KLIK HIER
Schaaktafels in Noorderplantsoen
geopend door Jorden van Foreest
In het Noorderplantsoen in Groningen zijn twee nieuwe schaaktafels geplaatst. Schaakgrootmeester Jorden van Foreest verrichtte de officiële openingshandeling.
Samen met de 9-jarige Jort plaatste wethouder sport Inge Jongman de openingszet tegen schaakkampioen Jorden van Foreest.
De schaaktafels zijn bij de gemeente aangevraagd door een paar enthousiaste schaakinwoners. “Schaken is bij uitstek een denksport die aanzet tot het oplossen van problemen en het aangaan van uitdagingen. Goed voor het brein!”, aldus de gemeente.
De tafels staan schuin tegenover restaurant Zondag en jong en oud kan hier aan de slag.slag.
Van Foreest klopt Giri en is eerste Nederlandse winnaar Tata Steel sinds 1985
Voor alle partijen KLIK HIER
Voor de 3 partijen in de Armageddon Tie-Break KLIK HIER
Jorden van Foreest heeft zondag verrassend als eerste Nederlander sinds 1985 het Tata Steel Chess Tournament in Wijk aan Zee gewonnen. De 21-jarige Nederlander was in een barrage te sterk voor zijn vijf jaar oudere landgenoot Anish Giri.
Giri ging na de twaalfde speelronde alleen aan kop, maar hij speelde in zijn slotpartij remise tegen de Spanjaard David Antón Guijarro. Van Foreest won in de laatste speelronde wel van de Zweed Nils Grandelius en kwam net als Giri op 8,5 punten.
Hierdoor moest een barrage het 83e Tata Steel-toernooi beslissen. In twee blitzpartijen speelden de Nederlanders remise, waardoor een zogenoemde armageddonpartij voor de beslissing moest zorgen. Daarin trok Van Foreest aan het langste eind omdat Giri wegens tijdnood moest opgeven.
"De kans dat ik hier zou winnen, schatte ik vooraf één op duizend. En nu is die kinderdroom gewoon uitgekomen", jubelde Van Foreest. "Het is alleen nu bepaald niet stil in mijn hoofd. Er gaan heel veel emoties door mij heen. Ik kan nauwelijks beschrijven hoe ik me voel. Het kwam op heel veel geluk aan. Anish verdiende het ook te winnen, maar zo kan het dus gaan."
Van Foreest is de opvolger van Jan Timman, die in 1985 als laatste Nederlander het prestigieuze toernooi in Wijk aan Zee - dat toen nog het Hoogovens Schaaktoernooi heette - op zijn naam schreef.
Anish Giri verloor na een barrage van Jorden van Foreest.
Giri eindigt voor vierde keer als tweede
Twee jaar geleden mocht Van Foreest voor het eerst meedoen in de A-groep van het Tata Steel-toernooi en eindigde hij als voorlaatste. Een jaar later werd hij knap vierde. De jonge Nederlander begon het toernooi als nummer 66 van de wereld, maar zal door zijn resultaten de top veertig binnenkomen.
Giri moest al voor de vierde keer genoegen nemen met de tweede plaats in Wijk aan Zee. In 2018 greep de nummer elf van de wereld ook net naast de overwinning toen hij in een barrage verloor van Magnus Carlsen, de huidige wereldkampioen.
Het Tata Steel Chess Tournament was het tweede grote internationale schaaktoernooi sinds de coronacrisis. De 83e editie vond coronaproof plaats en alleen de veertien topschakers in de Masters deden mee. Bezoekers waren niet toegestaan in De Moriaan.
Een mooi einde!
In de laatste partij van Jorden van Foreest tegen Nils Grandelius gaf de zwartspeler bij de 47ste zet van wit op, omdat mat ( in maximaal 5) niet meer te vermijden was.
Abonneren op:
Posts (Atom)